Een paar jaar geleden waren de pioniersplekken een hot topic binnen de Protestantse Kerk. Er werd veel materiaal ontwikkeld om te werken aan de zogenoemde pioniersreis. Inmiddels heeft deze beweging zich verbreed tot een beweging van proefplekken: een nog grotere en diversere verzameling van initiatieven. Daaronder vallen bijvoorbeeld ook kliederkerken, diaconale presentieplekken en monastieke initiatieven. Al deze vormen maken deel uit van dezelfde pionierende beweging van proefplekken. Op zaterdag 14 maart stond het thema en kernwaarde ‘inclusief gemeenschapsvormend’ centraal. Omdat we recent de missie en visie van onze wijkgemeente hebben geactualiseerd, dringt zich de vraag op welke keuzes we daarin maken: wat doen we al, wat kunnen we loslaten en wat zouden we nog willen ontwikkelen? Met die vragen in mijn achterhoofd heb ik deze dag bijgewoond.

_______________________

Gert Jan Roest verzorgde een lezing en benoemde de gigantische uitdaging waar we voor staan in onze huidige samenleving en kerk. Want om ‘inclusief gemeenschapsvormend’ te zijn lijkt onmogelijk in de huidige gepolariseerde samenleving en het is weinig zichtbaar in de kerken. In zijn lezing reflecteerde hij op de wijze van identiteitsvorming.

Je kunt je identiteitsvorming in de samenleving enerzijds vinden in een gemeenschappelijke en nationalistisch georiënteerde identiteit. Identiteit wordt teruggevonden in herkomst, cultuur, volk, geschiedenis. Er is een verlangen naar stabiliteit, homogeniteit, duidelijkheid, continuïteit en orde. Er is een sterke behoefte aan eenvoudige duidelijke verhalen (wij vs. zij). In de politiek zie je de opkomst van nationalistische partijen. Het gaat soms gepaard met steun voor autoritaire leiders die helderheid bieden in een chaotisch tijdperk.
Anderzijds kun je het vinden in een meer inclusieve, emanciperende en globaal georiënteerde identiteit. Identiteit wordt gezien als zelfgekozen, vloeibaar, open. Er is een verlangen naar vrijheid, erkenning, inclusie en diversiteit. De groep is niet primair gebaseerd op afkomst, maar op gedeelde normen, rechten, waardigheid (beweging rond: LGBTQ+, genderdiversiteit, antiracisme). De moraal is vaak universeel: iedereen moet kunnen worden wie hij/zij is.

Tussen deze stromingen zit een spanning. De eerste groep heeft angst voor het verlies van een veilige en stabiele wereld en zoekt vooral een homogene gemeenschap. De tweede groep heeft angst voor beperking van individuele vrijheid en dat een conservatieve groep bepaalt wie je wel of niet kunt zijn. Ze zijn vooral gericht op diversiteit en inclusie.

En hoe zit dat dan in de kerk?

Aan de ene kant heb je conservatieve kerken. Die lijken wat op de stroming die in de samenleving is gericht op een ‘gemeenschappelijke en nationalistisch georiënteerde identiteit’. Er is een sterke nadruk op trouw aan de traditie en het niet meegaan met de tijdgeest. Er is duidelijkheid en homogeniteit. Ze zijn serieus in hun overtuigingen en streng op het naleven van de moraal. Er is een sterke gemeenschappelijke identiteit en enthousiasme om anderen bij de groep te brengen. Deze kerken bieden houvast in onzekere tijden en ze bieden een identiteit geworteld in een gemeenschap en traditie.

Aan de andere kant van het spectrum hebben we de meer ruimzinnige kerken. Hier zie je kenmerken die vaak wat meer doen denken aan de tweede stroom in de samenleving, namelijk de ‘inclusieve, emanciperende en globaal georiënteerde identiteit’. Er is een nadruk op een vernieuwd verstaan van geloof dat in overeenstemming is met het huidige wereldbeeld en de stand van de wetenschap. Er is waardering voor diversiteit en ruimte maken voor verschillende geloofsovertuigingen en moraal. Er is weinig evangelisatiedrang en het is inclusief voor andersdenkenden.

De Amerikaanse theoloog en sociaal activist Brian McLaren vat het als volgt samen. Rechts zit een sterke groepsidentiteit, ze zijn vriendelijk richting mensen van andere religies, maar willen wel dat ze zich aansluiten bij hun groep. Links zit een vriendelijkere en inclusieve identiteit. Daar is het evangeliseren van mensen van andere religies taboe. We tonen respect voor hen, minimaliseren de verschillen en vergroten wat we gemeenschappelijk hebben.

De Theoloog Miroslav Volf stelt dat je je identiteit op 2 manieren kunt zoeken: enerzijds via een negatief proces van het je afzetten tegen overtuigingen en praktijken van anderen of via een positief proces door loyaal te zijn aan een visie van Gods nieuwe wereld. Met de weg van Jezus komt er een paradoxale identiteit tevoorschijn die zowel sterk als welwillend is. Dat komt omdat de weg van Jezus staat voor liefde voor je vijanden. Door te sterven laat Hij zien wat je leven geven voor anderen is. Hoe meer je deze weg omarmt, hoe opener je wordt voor de omgeving. ‘Inclusief gemeenschapsvormend’ is alleen mogelijk in de weg van het sterven aan jezelf waarin je leert om de ander te omarmen als mens en tegelijkertijd geweldloos ‘nee’ blijft zeggen tegen het kwaad in de vorm van onwaarheid, geweld en onderdrukking. Sterven aan jezelf is ongelofelijk moeilijk. Het is een weg vanuit het liefhebben van je vijanden.

Tot zover de lezing van Gert Jan Roest. Hoogste tijd voor wat praktijk!

In de middag heb ik 2 workshops gevolgd. De eerste ging over Samen geloven met alle generaties. Hoe geef je handen en voeten aan een gesprek over God en geloven? Hoe doe je dat op een manier die past bij jong en oud? Hoe doe je dat in je gezin, in je kinderdienst, in een kerkdienst of waar dan ook? Het was een boeiende introductie in een methodiek die je kunt gebruiken en toepassen in je eigen gemeente.

De tweede workshop die ik bijwoonde was van De Vuurplaats, een pioniersplek in Apeldoorn. De Vuurplaats is een plek voor zingeving en geloof voor jonge mensen onder de 45 jaar, zonder een kerk te zijn. Bij activiteiten staan ontmoeting, verbinding rust, bezinning en gezelligheid centraal. Zij hebben een gespreksmethode ontwikkeld ‘Land van Zin’. Hiermee kun je informatie ophalen, elkaar er beter door leren kennen, het nodigt uit tot een ander soort gesprek. Het kan ook dienen als reflectiemoment, om stil te staan, terug en vooruit te kijken. Bij de Vuurplaats hebben ze door deze gespreksmethode beter kunnen luisteren en met de resultaten keuzes gemaakt in hun programma’s. Mooi om ‘Land van Zin’ mee terug te kunnen nemen naar Maassluis om te gebruiken en om uiteindelijk keuzes te kunnen maken.

Tamara Zonnenberg